Yas: Kayıptan sonra zaman neden durur?

Birini kaybettikten sonra pek çok insan aynı şeyi anlatır. Dünya dönmeye devam ediyor, insanlar işe gidiyor, market açık. Ama kendi içinde bir yerde saat durmuş. Bu duygu tuhaf, hatta bazen utandırıcı gelebilir. Oysa yasın en tanıdık hallerinden biridir.

Bu yazıda yası, zihnin bir kayıpla karşılaştığında yapmak zorunda olduğu ve emek isteyen bir iş olarak ele almaya çalışacağım.

Yas bir iştir

Sigmund Freud 1917’de yazdığı “Yas ve Melankoli” makalesinde yası bir çalışma olarak tarif eder. Kaybedilen kişiye bağlı her anı, her beklenti, her alışkanlık tek tek hatırlanır, yeniden yaşanır ve yavaş yavaş gerçeğin ışığında bırakılır. Bu yüzden yas yorucudur. Dışarıdan bakınca “hiçbir şey yapmıyor” görünen biri, içeride çok yoğun bir emek harcıyor olabilir.

Sabah kahvesini iki fincan hazırlamak, telefonda hâlâ o numaraya bakmak, kalabalıkta bir an onu gördüğünü sanmak. Bunlar, zihnin kaybı adım adım öğrenme biçimleridir.

Zaman neden durur?

Bağlandığımız insanlar hayatımızın yanında iç dünyamızda da yer tutar. Sabahlarımızı, planlarımızı, hatta kendimizi nasıl gördüğümüzü onlarla birlikte kurarız. Biri gittiğinde o kişiyle birlikte, onun etrafında düzenlenmiş bir zaman duygusu da kaybolur. Saatin durması, iç dünyanın henüz yeni bir düzen kuramamış olmasıdır.

Bu yüzden yası yalnızca ölümle sınırlamak eksik olur. Bir ayrılık, bir göç, emeklilik, çocukların evden ayrılması, sağlığın ya da bir hayalin kaybı da yas yaşatabilir. Çoğu zaman bunlara yas demeyiz, ama içimizde benzer bir iş başlar.

Yasın doğru bir süresi yok

Yasın belirli aşamaları olduğu ve bunların sırayla tamamlanması gerektiği fikri yaygındır. Gerçekte yas çoğu zaman düz bir çizgide ilerlemez. Aylar sonra, iyi giden bir günün ortasında bir koku, bir şarkı ya da bir tarih her şeyi yeniden açabilir. Yas dalga dalga gelir ve bu bir gerileme sayılmaz.

Çevreden gelen “artık toparlanman lazım” ya da “güçlü olmalısın” gibi iyi niyetli sözler, yasın kendi ritmini bastırabilir. Bastırılan yas çoğu zaman kaybolmaz. Uykusuzluk, nereden geldiği anlaşılmayan bir öfke, bedensel yakınmalar ya da derin bir yorgunluk olarak başka yerlerden geri döner.

Karışık duygular

Yasta yalnızca üzüntü yoktur. Öfke, rahatlama, suçluluk, hatta kaybedilen kişiye karşı kırgınlık da olabilir. Özellikle uzun bir hastalığın ardından gelen rahatlama duygusu insanı çok utandırır. Oysa her ilişki karışık duygular taşır ve yas, bu karışıklığın tamamıyla karşılaşmayı gerektirir. Söylenemeyen duygular, yasın en çok takıldığı yerlerdir.

Ne zaman destek almak iyi gelebilir?

Yas doğal bir süreçtir ve çoğu insan zamanla, yakınlarının desteğiyle kaybını taşıyabileceği bir yer bulur. Ama bazen yas çok uzun süre aynı yerde kalır ya da hayatı daraltır. Şu durumlarda biriyle konuşmak iyi gelebilir.

• Aylar geçmesine rağmen gündelik hayatın neredeyse tamamen durmuş olması
• Kayıptan hiç söz edilememesi ya da tam tersine başka hiçbir şeyin düşünülememesi
• Yoğun suçluluğun ya da “benim yüzümden oldu” düşüncesinin bırakmaması
• Yeni bir kaybın, eski kayıpları beklenmedik bir güçle yeniden açması
• Hayatın anlamsız gelmesi, kendine zarar verme düşüncelerinin belirmesi

Görüşme odasında yas

Psikanalitik yönelimli bir çalışmada yası bitirmeye ya da hızlandırmaya çalışmayız. Kaybedilen kişiyle ilgili anlatılmamış ve söylenememiş olanın konuşulabileceği bir alan açarız. Bazen bir kayıp, daha eski kayıpları da beraberinde getirir. Çocuklukta yaşanmış bir ayrılık, hiç yası tutulmamış bir taşınma gibi. Bunları birlikte görmek, bugünkü acıyı da daha anlaşılır kılar.

Yasın sonunda kaybedilen kişi unutulmaz. Daha çok, iç dünyada yeni bir yere yerleşir. Saat yeniden çalışmaya başlar, ama artık o kişinin de bir parçası olduğu bir zamanı gösterir.

Yas üzerine düşünmeyi sürdürmek isteyenlere hocam psikanalist Yavuz Erten’in İçgörü’de yayımlanan yas üzerine söyleşisini öneririm.

Yazan ve gözden geçiren · Son güncelleme 8 Ekim 2026

Cengiz İpek, Klinik Psikolog

1998’den beri ruh sağlığı alanında çalışıyor. Psikanalitik psikoterapi, aile ve çift terapileri ve cinsel terapi (120 saat) eğitimlerini tamamladı. Özgeçmişi görüntüle →